planten

Bewondering voor het plantenrijk

De natuur is bijzonder verrijkend en interessant. Zo is mijn verwondering en respect voor het plantenrijk nog groter geworden na het lezen van het boek ‘Briljant groen’ van Stefano Mancuso en Alessandra Viola.

De auteurs houden een pleidooi voor respect voor het plantenrijk. Niet alleen omdat onze planeet voor zo’n 99% uit plantaardig leven bestaat. Uit onderzoek van de laatste jaren is gebleken dat planten evenwaardig, zoniet zelfs nog meer waardevol gedrag vertonen t.o.v. het dieren -en mensenrijk. De auteurs geven aan begrippen zoals communicatie, intelligentie en zintuigen een ruimere betekenis om ze op die manier af te toetsen bij planten. Dit levert verrassende inzichten op over het bestaan van planten. Ook al lijken planten op het eerste zicht niet complex en worden ze zelfs bestempeld als ‘levensloos’ door hun onbeweeglijkheid, toch is door de eeuwen heen het idee langzaam aan gegroeid dat planten wel degelijk gevoelige organismen zijn met een sociaal leven en dat ze zich bijzonder vernuftig gedragen.

In de eerste hoofdstukken wordt er stilgestaan bij de rol en de betekenis van het plantenrijk doorheen de geschiedenis. Al zijn er zeker en vast zeer veel lofbetuigingen geuit aan het adres van planten, in het denkpatroon van de Westerse cultuur worden planten eerder als onbeweeglijk en gevoelloos aanzien. Doorheen de geschiedenis is de mens steeds verheven tot het hoogste wezen. Met de komst van Darwin is daar een kentering in gekomen. Deze geniale natuurwetenschapper wist toen al dat planten uiterst verfijnde wezens waren. Al is Darwin het meest gekend voor zijn evolutietheorie, hij was ook een groot botanicus die bijzonder veel werk verricht heeft om betere inzichten te verschaffen in het bestaan van planten.

Hoofdstuk drie, vier en vijf zijn naar mijn mening de interessantste van het boek. Hierin wordt achtereenvolgens ingegaan op de zintuigen, de communicatie en intelligentie van planten.
Door stil te staan bij begrippen als zien, horen, ruiken, voelen wordt het al snel duidelijke dat planten al deze eigenschappen bevatten. Zij het niet op de manier waarop wij dit als mens beschouwen. De auteurs willen aantonen dat om te kunnen zien je niet per se ogen nodig hebt. Op die manier benaderen ze alle zintuigen om zo de vergelijking met planten te kunnen maken. Als we communicatie omschrijven als ‘overdragen van informatie’ dan hoeven planten absoluut niet onder te doen. Er volgt een zeer goede uitleg over hoe planten ondermeer hun vatenstelsel gebruiken, wat ze doen met hun huidmondjes en hoe ze aankijken tegenover hun familie, vrienden en vijanden. Bijzonder opmerkelijk is het aspect van symbiose dat in de natuur zeer vaak voorkomt. Een zeer bijzondere rol is weggelegd voor het wortelstelsel van elke plant. Met als summum van dit stelsel de worteltop. Het laatste hoofdstuk van het boek beschrijft de rol van de worteltop, de veelheid aan worteltoppen waarover een individuele plant beschikt en hoe ze functioneren als een netwerk. Er wordt zelfs een vergelijking gemaakt met de werking en rol van het internet. Het laatste onderdeel van het boek handelt over plantenslaap en hoe de stand van bladeren veranderen als het nacht wordt.

Persoonlijk vond ik dit een zeer leuk en interessant boek. In de eerste plaats omdat het heel eenvoudig geschreven is. Er worden diverse plantentermen heel goed uitgelegd en je kan alles bijzonder goed vatten. Daarnaast is het zo vlot om te lezen dankzij de vele voorbeelden die het boek rijk is.
Een aanrader. In de eerste plaats voor ieder die houdt van planten en voor wie zich nog extra wil verdiepen in het plantenrijk. Maar evenzeer een waardevol pleidooi om diegene die nog enigszins sceptisch staat tegenover het plantenrijk een andere kijk te bieden.

Meer lezen: Briljant groen – De intelligentie van planten door Stefano Mancuso en Alessandra Vioala – 175 pagina’s. Verkrijgbaar in diverse boekhandels.

Herbronnen in de natuur

Herbronnen in de natuur

Het liefst breng ik onze vakanties door in de natuur. Dat wil zeggen; veel buiten zijn en naar plaatsen trekken waar we prachtige wonderen der natuur kunnen aanschouwen. Voor mij zijn de bergen dé plek bij uitstek om te herbronnen. Ik kom er tot rust. Het ongerepte karakter van het landschap vind ik verbazingwekkend. Alles staat letterlijk heel dicht met elkaar in contact. Wolken durven de toppen van de bergen raken, sneeuw ligt zelfs in de zomer nog op de hoogste pieken te pronken, water stroomt op zijn meest natuurlijke manier via bergriviertjes en baant zich een weg door de rotsen en het gesteente. Het kan allemaal hier. Als vakantieplek verkies ik de bergen boven de kust. Naast de natuur spreekt de sfeer die er hangt me meer aan: het even verpozen in één van de  hutten die je tegenkomt tijdens de  wandeling, de gezellige houten vakantiehuisjes.

Deze keer hebben we gekozen voor Oostenrijk als bestemming. Voldoende berglucht, heerlijke Alpensfeer en veel lokale producten om lekker mee te kokerellen of onze picnick  meete maken als we eens geen zin hadden om in een hut te gaan eten.

Een zeer eenvoudige, laagdrempelige manier om optimaal van de buitenlucht en de omgeving te genieten is wandelen. Heel goed voor de spieren zonder ze teveel te belasten en heel interessant om in het ‘nu’ te zijn. Genieten van wat er om je heen gebeurt, je ogen de kost geven, aandacht hebben voor de stilte of enkel de geluiden van de vogels, de insecten of van  het stromend water. Al ben je dan wel fysiek bezig en in beweging, toch vind je mentale rust. Tenslotte is het ook een beetje avontuur en overgave. Want er komt altijd wel iets onverwacht op je pad. Of de weergoden hebben het anders gedacht en verrassen je plots met een korte regenbui, of het pad loopt niet helemaal zoals je dacht. Leuk om even de controle los te te laten.

Planten spotten

Uiteraard is wandelen in de natuur ook zeer leerrijk en interessant op vlak van planten. Als herborist let je toch wel net iets meer op wat je onderweg tegenkomt.  Zo waren er op onze tochten eerst en vooral de bomen.  We zijn vooral sparren, dennen en lariksen tegengekomen. Voor een leek lijken ze misschien allen op elkaar, ze behoren immers  tot dezelfde plantenfamilie. Toch zijn er wel degelijk verschillen waar te nemen. De spar en de den blijven het ganse jaar groen. De lariks verliest zijn naalden. De spar heeft korte, hardere naalden en ze groeien per één uit een holte. Bij de den staan de naalden per twee, ze zijn langer en ook zachter. De lariks herken je dan weer door het trosje aan naalden, die ook langer zijn. Wat tevens heel kenmerkend is aan deze bomen, is de geur. Vooral vlak nadat het geregend heeft is deze zeer intens.

Wat me tevens is opgevallen, vooral in Osttirol dan, is dat de gewone bereklauw er erg veel voorkomt in het wild. Gelukkig ging het om de niet-invasieve soort. Maar toch opletten geblazen, want deze plant staat er om bekend om brandwonden te veroorzaken als je ze hebt aangeraakt. Dat heeft te maken met de furocoumarines die de plant rijk is. Deze stoffen  zorgen voor fototoxiciteit. Het lichaam wordt gevoelig voor zonlicht en je krijgt brandwonden.

Vervolgens hebben we ook heel wat moerasspirea gezien die stond te pronken langs de kant van de weg of op plaatsen waar riet groeit. De plant houdt van een vochtige, ietwat drassige bodem.  Een plant die gegeerd wordt voor de inhoudsstof salicine en zo eigenlijk 'natuurlijke aspirine' kan genoemd worden.

Op diverse plaatsen hebben we Sint-Janskruid welig zien bloeien. De bloemetjes kunnen geplukt worden om er een maceraat van te maken. Het resultaat is een roodkleurige olie die heel erg goed is voor het verzorgen van brandwonden. Na gebruik de huid niet meer blootstellen aan de zon, want ook deze plant heeft fototoxische eigenschappen. En dan zal ze juist brandwonden veroorzaken.

Verder stonden er ook heel wat typische bergplanten te pronken op onze wandelingen:  niet alleen de Turkse lelie en het alpenroosje maar bijvoorbeeld ook veel blauwe gentiaan. Weiden vol mooie bloemen die in het wild groeien.

Top vier van de wandelingen

De wandelingen die mij het meest zijn bijgebleven omwille van natuurpracht en beleving zijn de volgende.

Innergeschlöss – Osttirol

Prachtige wandeling door een dal. Veel uitzichten op watervallen, veel stromend water nabij het wandelpad. Je kan de wandeling heen doen via een grintpad met mooie uitzichten en terug via een iets meer uitdagend bospad waardoor je  heel aangenaam kan wandelen tussen de bomen. 

Garnizterklam – Karinthië

Bijzonder spectaculaire wandeling in een kloof. Hier en daar best uitdagend. Je voelt het contact met de rotsen. Prachtige stenenformaties en watervallen.

Dorfersee – Osttirol

Vijf uur durende wandeling die start langs een grintpad – gaandeweg ga je langs de rotsen met waterformatie. Vervolgens een gans stuk wandelen in de vallei met mooi zicht op grazende koeien en open vlaktes bezaaid met bloemen. Het laatste stuk van de wandeling is iets meer uitdagend. Op een zeker moment had ik het gevoel dat ik als het ware in een stuk 'wilde tuin' binnenstapte,  het rotspad steeg gestaag met langs beide kanten een bloemenpracht.

Steiner Kreis – Wilder Kaiser, Tirol

Kleine wandeling die leidt naar een kring van rotsen en een houten kruis. De rotsen vormen als het ware een mandala. Omgeven door het zicht op het Wilder Kaiser-gebergte vormt het een oase van rust. De terugweg door het bos is iets meer uitdagend maar wel zeer aangenaam.