Maand: oktober 2020

Plant in de kijker – Pompoen

Pompoen is een groepering van diverse vruchten in uiteenlopende vormen en kleuren die luistert naar de Latijnse naam Curcubita. Alle vruchten maken deel uit van de komkommerfamilie (Curcubitaceae).

De naam pompoen  komt van het Griekse ‘pepon’ dat ‘grote meloen’ betekent.

De vruchten groeien aan éénjarige,rankende planten. Laat je deze over de grond kruipen dan kan de welige bloeier best wat plaats gebruiken. Beschik je over minder ruimte, dan kan je de ranken van deze klimplant leiden, bijvoorbeeld langs een rek. Bij voldoende steun zullen de vruchten niet afsterven en het heeft ook een bijzonder  mooi zicht.

Het gewas zou onze streken bereikt hebben in de 15de eeuw en werd aanvankelijk eerst in Zuid-Europa in de keuken gebruikt. In het Noorden deden ze toen eerder dienst als sierobject. In diezelfde periode verspreidde het gewas en de zaden zich  welig over de Verenigde Staten. Hoezeer de plant  haar sterke verspreiding kende in de Nieuwe Wereld blijkt hij eigenlijk al te de dateren van duizenden jaren geleden. Er zijn bewijzen gevonden van pompoenteelt in Mexico en Equador van meer dan 9000 jaar v.Chr. Vandaag de dag is China de koploper wat het telen van het gewas betreft.

RASSEN

De voornaamste soorten pompoen die in onze moestuinen voorkomen zijn de volgende:

  • Curcubita maxima: hiertoe behoren de reuzepompoenen en de hokkaido pompoenen
  • Curcubita pepo: butternut of flespompoen
  • Curcubita Moschita: patisson, sierpompoen en jawel ook de courgette

De lekkerste eetbare varianten zijn eigenlijk de kleinere soorten. Ze bevatten minder water en ook meer voedingsstoffen. Een voorbeeld van zo’n variant is de hokkaido pompoen. De kleinere soorten bewaren bovendien beter.

De pompoen kent naast eetbare soorten ook varianten die uitsluitend gebruikt worden voor de sierteelt. Ben je niet zeker van je stuk of jouw vrucht voor de keuken bestemd is,  dan kan je best de pompoen  even doormidden snijden. Zit er geen vruchtvlees in, dan ben je zeker dat jouw exemplaar een sierkalebas is. Zit er toch enig vruchtvlees in maar smaakt dit bitter na het koken, dan mag je ook zeker zijn dat deze pompoen niet voor culinaire doeleinden bestemd is. Een eetbare variant smaakt steeds lekker, licht  zoet.

TELEN

Je kan pompoenen zeer makkelijk telen. Je vertrekt eigenlijk van zaad  uit de vruchten. Omdat de plant niet van vorst houdt, kan je pas in de tuin beginnen vanaf half mei. Om voorsprong te nemen, kan je reeds starten met de zaailingen op de kweken in potjes om vervolgens de jonge exemplaren  te planten op een zonnige, goed gedraineerde plek in de tuin. Rond half  augustus zullen de planten meer water en voedingsstoffen aantrekken en vanaf dan sterk groeien. De oogst kan starten rond eind september-begin oktober. Je herkent een rijpe vrucht aan het steeltje dat er dor en bruin uitziet. Een vrucht met groene steel is nog niet klaar om te oogsten. Haal ze binnen voor de eerste vorst start.

Weet dat pompoenplanten zeer veel bezocht worden door bijen en hommels die stuifmeel van andere rassen kunnen meebrengen. Hierdoor onstaat verbastering en kan het zijn dat je niet dezelfde pompoensoort bekomt bij een volgende teelt.

VERWERKING

Van een eetbare variant kan je zowat alles nuttigen. De bloemen zelf zijn eetbaar maar dan houdt je geen vrucht meer over.

De vrucht is het meest gekend om culinair te verwerken. Zowel het vruchtvlees als de schil kan genuttigd worden. We kennen de klassieke pompoensoep maar je kan de vrucht ook in parten snijden en grillen in de oven, je kan er puree van maken die dan ook zelfs verder kan verwerkt worden in gebak. Zelfs confituur van pompoen in combinatie met bij voorbeeld appel (rijk aan pectine) behoort tot de mogelijkheden.

De zaden zijn ook een delicatesse. Je kan zelf zaden uit een verse vrucht halen en laten drogen. Vervolgens kan je beslissen om ze al dan niet te pellen. Na het verwijderen van het vlies zie je de groene pitten verschijnen.

Gepeld smaken ze het lekkerst.Dit is de variant die je kant en klaar in de winkels ziet. Daarnaast worden de zaden ook geperst tot een zeer waardevolle olie die rijk is aan omega 6 en omega 9 vetzuren. Ideaal voor zowel inwendig (best koud of te verwarmen tot een temperatuur van zo’n 100 graden) als uitwendig gebruik. Zo kan je met de olie de huid instrijken om de huid beter te hydrateren en te versoepelen.

HALLOWEEN

De laatste jaren  zie je ook bij ons tegen eind oktober veel pompoenen met uitgekerfde gezichten in het straatbeeld verschijnen. Volgens de traditie hoort hier ook een kaars in waardoor het geheel een ‘Jack’-o-latern’ vormt.

Dit verwijst naar de legende van een Ierse dronkelap Jack die op een avond op de lappen ging met de duivel.  Jack was bijzonder gierig en wilde dat de duivel de rekening zou betalen. Hij slaagde er in om de duivel steeds te slim af te zijn zodat die hem levenslang zou met rust laten. Hierdoor was Jack nadat hij stierf niet toegelaten tot de hemel want hij had ommegang met de duivel gehad. Hij kon echter ook niet terecht in de hel want hij had gevraagd aan de duivel hem met rust te laten. Met als gevolg dat Jack gedoemd was eeuwig rond te zwerven. Als hulpmiddel gooide de duivel hem een brandend kooltje toe voor wat licht in de duisternis. Jack stopte ‘de verlichting’ in een knol die hij aan het eten was, en zwierf voortaan verder, met zijn eigen gemaakte lantaarn.

Aanvankelijk beelde men het verhaal uit door gezichten uit te hollen uit knollen, die later vervangen werden door pompoenen omwille van de overvloedige oogst van deze vruchten en omdat het uitkerven van het gezicht veel makkelijker verliep dan in een knol of raap.

Halloween of ‘All Hallows Eve'(Allerheiligenavond) is  eigenlijk oudejaarsavond uit de Keltische traditie. Op 1 november start het nieuwe jaar bij de Kelten. Het was ook de tijd voor een moment van rust, want alle oogst was binnen en de zaden voor het volgende jaar lagen klaar. Men geloofde dat op 31 oktober de zielen van alle overledenen van het jaar dan naar de hemel zouden gaan . Voor deze tocht zouden ze nog proberen om een levend lichaam in te nemen voor het komende jaar. Om zich te behoeden van boze geesten,  droegen de Kelten maskers en  plaatsten ze angstwekkende gezicht gekerfd uit pompoenen als afweermiddel.

Halloween kende vooral opmars in de Verenigde Staten vanaf de 19de eeuw bij de intocht van talrijke Schotse en Ierse immigranten. Vanaf de 20ste eeuw was het feest nog voornamelijk een verkleedfeest voor kinderen met in het straatbeeld vele ‘Jack’-o-laterns’ die voor verlichting zorgden op hun tocht om snoepgoed te verkrijgen.

Bronvermelding

Handboek ecologisch tuinieren – Velt

Van abrikozenpit tot zonnebloemolie – Geert Devlieghere

Website velt.be

Website mergenmetz.nl

Website history.com

Pompoen-appel muffins met koekkruiden

Benodigdheden voor 4 grote of 6 kleine muffins

  • 150 gram pompoenblokjes
  • 1 kleine appel
  • 1 ei
  • 20 g  + 2 eetlepels olijfolie
  • 45 g kokosroom (die van Oxfam is zeer lekker creamy en bevat geen bewaarmiddelen of additieven)
  • 25 g suiker
  • 120 g speltbloem
  • 1 g koekkruiden
  • 1 g natriumbicarbonaat
  • snuifje zout
  • 2 handjes grof gehakte pompoenpitten

Werkwijze

Eerst verwarm je de oven voor op 180 graden.

Ondertussen stoof je de pompoenblokjes gedurende 10 minuten gaar in  2 eetlepels olijfolie. Voeg een klein beetje water toe om aanbranden te vermijden.

Rasp  de appel.  Je hoeft de schil niet te verwijderen, wel het klokhuis. Voeg de geraspte appel samen bij de gestoofde pompoen en mix het geheel tot een smeuïg geheel. Hiervoor gebruik je best een staafmixer.

Voeg vervolgens de rest van de olijfolie, de kokosroom, het ei en de suiker toe en mix alles tot een egale massa.

Neem een aparte kom en doe hierin de bloem, de koekkruiden, natriumbicarbonaat en het zout  en meng ze allemaal eens goed door elkaar.

Voeg vervolgens de pompoenmassa toe aan de bloem en roer tot een glad geheel en tot alle bloem is opgenomen.

Tenslotte doe je er de grof gehakte pompoenpitten bij en roer je het geheel nog eens goed door elkaar.

Verdeel het deeg over een muffinvorm en bak gedurende 20 minuten op 180 graden. Laat de muffins eerst even afkoelen in de vorm voor je ze eruit neemt.

Tips

  • Je kan de kokosroom ook door volle melk vervangen. Voeg dan 5 gram meer olijfolie toe en neem zo’n 40 g melk.
  • de muffins zijn niet overdreven zoet – wil je een tikkeltje meer voeg dan nog 5 tot 10 gram extra suiker toe.
  • je kan de speltbloem gerust vervangen door tarwe.
  • vervang de pompoenpitten eens door pecannoten of hazelnoten of maak er een combinatie van.